Materiały do gruntowania i powierzchniowej impregnacji
Do tej grupy materiałów zalicza się zasadniczo materiały niepigmentowane, służące do powierzchniowego nasycania drewna w celu uodpornienia go na działanie czynników zewnętrznych, zwiększenia przyczepności do podłoża następnie nakładanych warstw powłoki lub w celu zmniejszenia chłonności spoiwa lakierniczego przez drewno. Do tej grupy materiałów zalicza się pokosty, niektóre ksylamity oraz niektóre lakiery. Nasycenie powierzchni drewna antyki wymienionymi materiałami w niektórych przypadkach może stanowić ostateczne wykończenie, np. nasycenie gorącym pokostem narządzi stolarskich, lub pierwszą operację związaną z nałożeniem warstw powłoki z niektórych materiałów. Pokosty dzielą się na naturalne, sztuczne i syntetyczne. Pokosty naturalne dzielą się na lniane i konopne. Pokosty lniane są produktami wygrzewania odbiałczonego lub rafinowanego oleju lnianego w temp. 150—280°C z dodatkiem sykatyw. W zależności od rodzaju użytej sykatywy wyróżnia się dwie odmiany pokostulnianego:
- pokost A — lniany na sykatywie olejnej,
- pokost B — lniany na sykatywie żywicznej. Pokosty konopne są otrzymywane w analogiczny sposób z oleju konopnego.
Pokosty sztuczne i syntetyczne zastępują pokosty naturalne w pracach malarsko-lakierniczych. W zależności od składu recepturowego wyróżnia się:
- pokost sztuczny A — jest to roztwór olejów schnących i pół-schnących (min. 16%) z żywiczanem wapnia (32i0/o) w rozpuszczalnikach organicznych (25%) z dodatkiem sykatyw,
- pokost sztuczny B — jest to roztwór olejów schnących i pół-schnących (min. 21%) z żywiczanem wapnia (16%) i żywicą fenolową Baltol CG7 (16%) w rozpuszczalnikach” organicznych (47%) z dodatkiem sykatyw.
Pokost syntetyczny Akrol stanowi plastyfikowany roztwór polistyrenu i oligomerów akrylowych (min. 40%) w rozpuszczalnikach organicznych (do 60%). Ważniejsze właściwości pokostów naturalnych, sztucznych i syntetycznych przedstawiono w tab. 1.4. Podział i parametry pokostów naturalnych przytoczono wg dawnej normy BN-75/6118-32. Aktualna norma z 1982 r. uwzględnia tylko jeden pokost naturalny lniany i dopuszcza dodatki innych olejów roślinnych w ilości do 30%. Właściwości i zastosowanie tego pokostu są zbliżone do omówionych wyżej.
Ksylamity stanowią mieszaninę związków chloropochodnych, przeważnie naftalenu i fenolu, z olejami węglo- i naftopochodnymi. Zabezpieczają one drewno przed owadami i grzybami, niektóre z nich niszczą grzyby i owady. Znane są: ksylamit destylowany, żeglarski, popularny i super. Najważniejsze w tej grupie materiałów to ksylamit destylowany i żeglarski, które mogą być stosowane jako grunty pod farbę; pozostałe ksylamity ze względu na dużą toksyczność zostały wycofane z produkcji.
Ksylamit destylowany stolarski stanowi mieszaninę chloropochodnych naftalenu, fenolu i benzenu z olejami naftoi węgłopochodnymi. Służy on do zabezpieczania mebli antyków przed niszczącym działaniem grzybów domowych, pleśni, owadów, bakterii. Jest to jasnobrunatna ciecz o specyficznym, przemijającym zapachu. Nie zmienia barwy drewna, nie przebija przez” powłoki malarsko-lakiernicze. Może być stosowany jako grunt pod farby olejne, lakiery i emalie. [Ksylamit .żeglarski stanowi mieszaninę chlorowanego naftalenu i ortofenylofenolu z olejami naftopochodnymi. Służy do zabezpieczania drewna szkutniczego, narażonego na stałe i bezpośrednie działanie wody słodkiej i słonej, do impregnacji zewnętrznych ścian drewnianych, przy konserwacji i remontach obiektów zabytkowych. Jest to jasnobrunatna ciecz o specyficznym, przemijającym zapachu. Barwi drewno na kolor jasnobrunatny. Po wyschnięciu nie przebija przez powłoki malarsko-lakiernicze. Może być użyty jako grunt pod farby i emalie. Ksylamity nanosi się pędzlem, przez natrysk lub przez zanurzanie na powietrzno-suche drewno obrobione.
Lakier ftalowy kopolimeryzowany schnący na powietrzu do elektrostatycznego natrysku,. styrenowany, stanowi roztwór styrenowa-nej żywicy ftalowej w rozpuszczalnikach organicznych. Lakier ten stosuje się zamiast pokostu do powierzchniowego nasycania drewna. Odznacza się bardzo krótkim czasem wysychania w porównaniu z pokostami (ok. 30 min.). Nadaje się do nanoszenia pędzlem, natryskiem lub przez zanurzanie bez rozcieńczania.